Voeding voor de zwangere

Voeding voor de
zwangere
Wat kunt u nu al doen voor uw
toekomstige kind

Wat kunt u nu al doen voor uw toekomstige kind?

1. Stop met alcohol drinken
Alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de  kans op een miskraam, vroeggeboorte en een kind met een laag  geboortegewicht. Ook kan alcohol de latere ontwikkeling van het kind  beïnvloeden. In elk moment van de zwangerschap kan alcohol schadelijk  zijn. Hoe meer alcohol u neemt, hoe groter de risico’s. Maar ook als u  heel weinig drinkt kan het al schadelijk zijn voor uw kind. Drink dus  helemaal geen alcohol vanaf het moment dat u zwanger wilt worden.

2. Slik foliumzuur om een open ruggetje te voorkomen en vitamine D voor een goede groei
Slik 400 microgram foliumzuur vanaf het moment  dat u zwanger wilt worden. En ga hiermee de eerste 10 weken van uw  zwangerschap mee door. Dit verlaagt de kans op een open ruggetje,  hazenlip of open gehemelte bij uw kind. De hoeveelheid foliumzuur die u  binnenkrijgt via de voeding is meestal niet genoeg.

Tijdens de zwangerschap slikt u elke dag 10  microgram vitamine D voor een goede groei van uw kind. U kunt hiermee  ook al beginnen als u zwanger wilt worden. Heeft u een getinte of  donkere huid, komt u weinig buiten of draagt u bedekkende kleding? Slik  dan sowieso 10 microgram vitamine D.

3. Mijd sommige producten om veilig uw zwangerschap in te gaan
Sommige producten kunnen niet goed zijn voor  de ontwikkeling van uw kind. Daarom is het belangrijk om bepaalde  producten (deels) te vermijden als u zwanger bent én in de periode dat u  probeert zwanger te raken.

Probeer deze producten niet te nemen gedurende de zwangerschap:

  • Rauw vlees*(tartaar, carpaccio, halfdoorbakken biefstuk).
  • Rauwe of gedroogde vleeswaren* (filet  américain, ossenworst, theeworst, boerenmetworst, chorizo, rosbief,  rauwe ham, parmaham, salami, cervelaat).
  • Lever, leversmeerworst of leverpaté.
  • Gerookte kant-en-klare vis uit de koeling (gerookte zalm, paling), zowel vacuümverpakt als andere soort verpakking.
  • Sushi met rauwe vis.
  • Rauwe schaal- en schelpdieren (kreeft, garnalen, krab, mosselen, oesters, coquilles, kokkels).
  • Roofvissen (zwaardvis, tonijn, haai, koningsmakreel) Tonijn uit blik is geen probleem.
  • Wilde paling en wolhandkrab uit Nederlandse wateren. De meeste paling in de supermarkt is kweekpaling en is veilig.
  • Rauwe eieren en producten met rauwe eieren,  zoals zelfgemaakte mayonaise of zelfgemaakte tiramisu (uit de supermarkt  zijn deze producten wel veilig).
  • Rauwe melk. Melk uit de supermarkt is gepasteuriseerd of gesteriliseerd en kan geen kwaad.
  • Zachte kaas, zoals brie en geitenkaas gemaakt van rauwe melk. Als het gemaakt is van rauwe melk staat op het  etiket ‘au lait cru’. De meeste zachte kazen zijn gemaakt van verhitte melk. Harde kaas, mozzarella en feta kun je wel altijd gewoon eten.
  • Geen alcohol.
  • Kruidenpreparaten (pillen) en etherische olie van kruiden.
  • Kalebaskalk (pimba) tegen misselijkheid.

Neem deze producten met mate gedurende de zwangerschap.

  • Vette vis (makreel, haring, zalm, paling, heilbot, bokking, sardines, forel) deze maximaal 2x per week.
  • Dranken met veel cafeïne (koffie of energiedrankjes) Maximaal 1 per dag.
  • Venkelthee en anijsthee, met mate.
  • Keukenkruiden: anijs, dragon, venkel,  basilicum, piment, nootmuskaat, kaneel, sassafras, dong quai, foelie en  peper. Normaal gebruik van deze kruiden kan geen kwaad.
  • Drop, maximaal een paar dropjes per dag.

4. Zorg voor een gezond gewicht
Een gezond gewicht heeft een positief effect  op de vruchtbaarheid. Als u overgewicht heeft, kunt u minder vruchtbaar  zijn en heeft u iets meer kans op een miskraam. Ook hebben vrouwen die  te zwaar zijn meer kans op complicaties bij de zwangerschap, zoals  zwangerschapsdiabetes en een te hoge bloeddruk. Hoe ernstiger het  overgewicht, hoe groter de risico’s. Het volgen van een dieet tijdens de  zwangerschap wordt afgeraden. Het kind in de buik kan dan van sommige  voedingsstoffen te weinig krijgen. Bent u veel te zwaar, probeer dan af  te vallen voordat u zwanger probeert te worden. Een diëtist kunt u  daarbij helpen.

Hoe eet ik gezond tijdens mijn
zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap is het vooral belangrijk dat u gezond en gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf. 

Als u gevarieerd eet volgens de Schijf van  Vijf, dan krijgen u en uw kind voldoende goede voedingsstoffen binnen.  Voedingsstoffen zijn eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en  mineralen. Al deze voedingsstoffen gebruikt uw kind om te groeien.  Varieer vooral volop met groente en fruit om alle voedingsstoffen in  groente- en fruit binnen te krijgen. Kies verspreid over de week voor  verschillende soorten. Het is ook goed om af te wisselen tussen vlees,  vis en vleesvervangers.

Extra vitaminen
Let erop dat u tijdens de zwangerschap extra foliumzuur en vitamine D slikt. Tijdens de zwangerschap heeft men van  foliumzuur en vitamine D meer nodig dan men uit het eten kan halen. Neem  daarom extra foliumzuur en vitamine D.

Foliumzuur
Hiermee verkleint u de kans dat uw kind een  open ruggetje, hazenlip of open gehemelte krijgt. Slik 400 microgram  foliumzuur per dag, vanaf dat u een zwangerschapswens hebt en in de  eerste 10 weken van de zwangerschap.

Vitamine D
Voor een goede botopbouw van uw kind. Het  zorgt dat calcium uit de voeding wordt opgenomen. Slik tijdens de hele  zwangerschap 10 microgram vitamine D per dag.

Calcium
Naast vitamine D is het belangrijk voor een  goede botopbouw van uw kind. U krijgt voldoende calcium binnen als u  volgens de aanbevelingen 450 milliliter aan melkproducten (2-3 glazen  melk) en 1,5 plak kaas neemt.

IJzer
IJzer heeft u nodig om de kans op bloedarmoede  te voorkomen. U krijgt genoeg ijzer binnen door bijvoorbeeld  volkorenbrood en vlees of een vleesvervanger met toegevoegd ijzer te  eten. Neem bij elke maaltijd vitamine C-rijke producten, zoals groente  en fruit. Dan neemt u lichaam gemakkelijker ijzer op.  Melk tijdens de  maaltijd verminderd de opname van ijzer, verstandig is om tussen een  maaltijd en een melkproduct 2 uur tijdsverschil  te laten zitten.

Vis
Vetzuren in vis zijn belangrijk voor de  ontwikkeling van de hersenen en het zicht bij ongeboren baby's. Eet 2  keer per week vis, waarvan minimaal 1 keer vette vis, zoals zalm,  makreel en haring. Bepaalde vis kun je beter vermijden.  Vers gerookte  vis kunt u wel nemen maar is deze vacuum verpakt dan liever niet.

Niet teveel vitamine A
Te veel vitamine A verhoogt de kans op  aangeboren afwijkingen. Je mag daarom niet meer dan 3.000 microgram  vitamine A per dag binnenkrijgen. Maak je niet ongerust. Een teveel aan  vitamine A komt bijna niet voor, tenzij je vaak lever(producten) eet of  vitamine A supplementen slikt. Daarom is het belangrijk om die producten  niet te nemen. Een keer een boterham met leverworst of leverpaté kan  wel, maar neem dan maximaal 1 boterham op een dag. Ook in multivitamine  drank zit extra vitamine A, kijk op de verpakking hoeveel dit is.

Tijdens je zwangerschap kun je vrijwel alles  gewoon blijven eten. Toch zijn er een paar producten die niet goed zijn  voor de ontwikkeling van je kindje.Naast foliumzuur en vitamine D heb je geen  extra vitamines nodig. Het gebruik van alle andere supplementen (zoals  een mulitvitamine) is niet noodzakelijk.

Als je veel moet overgeven, weinig eet of bang  bent dat je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, kun je in overleg  met je verloskundige een multivitaminepil voor zwangere vrouwen slikken.  Dan hoef je trouwens geen aparte tabletten met foliumzuur en vitamine D in te nemen, want dat zit er al in.

Vegetarisch eten kan prima als je zwanger bent

De schijf van 5

De Schijf van Vijf is een wetenschappelijk  onderbouwd voorlichtingsmodel dat laat zien wat de essentie van gezond  eten is. De Schijf van Vijf biedt een optimale combinatie van producten  die gezondheidswinst opleveren en die zorgen voor genoeg energie en alle  nodige voedingsstoffen.

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met  in elk vak andere type producten. In het kort eten mensen gezond volgens  de Schijf van Vijf als ze: vooral uit de Schijf van Vijf eten, elke dag  uit elk vak de juiste hoeveelheden eten, variëren en keuzes buiten de  Schijf van Vijf beperken.

Het Voedingscentrum heeft de Schijf van Vijf  samengesteld op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad,  berekeningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de raad van diverse experts.

De Schijf van Vijf is een voorlichtingsmodel  over gezond eten, dat is onderbouwd met de meest betrouwbare  wetenschappelijke informatie die op dit moment beschikbaar is. De Schijf  van Vijf schetst voor de totale Nederlandse bevolking de kaders van een  gezonde voeding. Deze kaders zijn op 17 miljoen unieke manieren in te  vullen.

Mensen maken uiteindelijk zelf de keus hoe zij  hun voeding vormgeven, of ze verbeterstappen willen maken en zo ja,  wélke. Elke stap in de goede richting telt. De website van het  Voedingscentrum biedt informatie en hulpmiddelen.

Hoe eet je gezond met de Schijf van Vijf? 
De Schijf van Vijf in het kort: winst voor de gezondheid
De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met  in elk vak andere type producten. De producten die in Schijf van Vijf  staan zijn volgens de laatste wetenschappelijke inzichten goed voor de  gezondheid, omdat ze bijvoorbeeld de kans op hart- en vaatziekten en  kanker verkleinen. Wanneer mensen eten volgens de Schijf van Vijf  krijgen ze daarnaast voldoende energie en mineralen, vitamines,  eiwitten, koolhydraten, vetten en vezels binnen. Kiezen mensen bovendien  niet te vaak voor producten die buiten de Schijf van Vijf staan,  blijven ze makkelijker op gewicht en vergroot dat de kans op een gezonde  oude dag.

De Schijf van Vijf biedt dus een optimale  combinatie van producten die gezondheidswinst opleveren en die zorgen  voor genoeg energie en alle nodige voedingsstoffen.

De vijf vakken:
1. Groente en fruit:
Verlagen met name het risico op hart- en  vaatziekten, en ook op darmkanker, longkanker en diabetes type 2. Ze  zitten vol goede voedingsstoffen, zoals vitamines, mineralen en vezels.   

2. Smeer- en bereidingsvetten
Als je producten met veel verzadigd vet  vervangt door producten met veel onverzadigd vet heb je minder kans op  hart- en vaatziekten. Deze producten leveren vitamines A, D en E. 

3. Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel  
Vis verlaagt het risico op hart- en  vaatziekten. Peulvruchten en noten verlagen je LDL-cholesterol, wat  helpt om je bloedvaten gezond te houden. In vlees en ei zitten veel  goede voedingsstoffen, zoals ijzer en vitamine B12. Zuivel verkleint het  risico op darmkanker en levert onder andere calcium en vitamine B12. 

4. Brood, graanproducten en aardappelen  
Volkorenbrood en andere volkoren  graanproducten verlagen het risico op hart- en vaatzieken, diabetes type  2 en darmkanker. Graanproducten leveren energie en onder andere vezel,  eiwit, B-vitamines en ijzer. Aardappel is geen graanproduct, maar wel  een bron van nuttige voedingsstoffen.  

5. Dranken

Wat je aan vocht verliest vul je vooral aan  met drinken. Zwarte en groene thee verlagen de bloeddruk en verkleinen  het risico op een beroerte.  

De juiste hoeveelheden uit elk vak
Het voedingscentrum adviseert om elke dag een  bepaalde hoeveelheid te eten uit elk vak. Die aanbevolen hoeveelheden  zijn per leeftijd en geslacht verschillend, omdat de ene persoon nu  eenmaal iets meer nodig heeft dan de ander. De Schijf van Vijf voor jou  geeft adviezen op maat.  

Variëren binnen vakken
Daarnaast geeft het Voedingscentrum het advies  om binnen de verschillende vakken te variëren, door binnen de groepen  voedingsmiddelen die daar staan steeds iets anders te kiezen. Om dat te  verhelderen zijn bepaalde groepen apart zichtbaar gemaakt in de  afbeelding van de Schijf van Vijf. Bijvoorbeeld in het vak groente en  fruit zie je groente en fruit als aparte groepen staan. Voor beide geldt  namelijk een ander advies voor de hoeveelheden. Bovendien is groente  niet hetzelfde als fruit, je kunt het één niet inwisselen voor het  ander. In het vak vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel kun je 3  aparte groepen onderscheiden: 1) vis, peulvruchten, vlees en ei, 2)  noten en 3) zuivel.

Omdat de producten binnen elke groep  verschillen qua samenstelling, heb je er het meeste baat bij om  hierbinnen te variëren. Bijvoorbeeld door af te wisselen tussen volkoren  pasta, zilvervliesrijst, bulgur en aardappelen, elke dag ander fruit en  een andere groente te kiezen en je handje noten de ene dag te vullen  met amandelen, de andere dagen met walnoten, pinda’s of pistachenootjes.  


Niet in de Schijf van Vijf: niet nodig of minder gezond 
Niet in de Schijf van Vijf staan producten:

  • met te veel zout, suiker, transvet of  verzadigd vet of te weinig vezels. Denk aan roomboter, vet vlees, volle  zuivelproducten, gezouten noten, witbrood en witte pasta.
  • met negatieve gezondheidseffecten als je er  veel van neemt. Bijvoorbeeld vleeswaren, bewerkt vlees en dranken met  veel suiker, zoals frisdrank en sap.
  • die niet bijdragen aan een gezonde voeding. Koek en snoep zijn voorbeelden.

De producten buiten de Schijf van Vijf  verschillen sterk van elkaar. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen dat een  speculaasje even zwaar aantikt als een stuk appeltaart. Een speculaasje  zou bijvoorbeeld best elke dag kunnen, maar elke dag een stuk appeltaart  is een minder goed idee. Daarom zijn er 2 categorieën bedacht: de  dagkeuze en de weekkeuze. De dagkeuze bestaat uit producten met maximaal  75 kilocalorieën, 1,7 gram verzadigd vet en 0,5 gram zout per portie.  De weekkeuze bestaat uit producten waarin meer calorieën, verzadigd vet of zout zit. 

Bij deze tweedeling hoort de volgende  vuistregel: ‘Kies elke dag niet vaker dan 3 tot 5 keer iets uit de  dagkeuze en kies hooguit 3 keer per week iets uit de weekkeuze. En  daarbij geldt altijd: Hou het klein en eet niet te vaak

Dus wat is gezond eten?
In het kort eten mensen gezond volgens de Schijf van Vijf als ze:

  • vooral uit de Schijf van Vijf eten
  • elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden eten
  • variëren binnen de verschillende vakken
  • keuzes buiten de Schijf van Vijf beperken

Meer dan gezond
Wij hebben een verantwoordelijkheid naar de  toekomstige generaties, zodat ook zij nog voldoende gezond voedsel tot  hun beschikking hebben. Duurzaamheid is daarom meegenomen in de Schijf  van Vijf. Ook besteedt het Voedingscentrum aandacht aan veiligheid.  Daaronder valt bijvoorbeeld dat mensen niet te veel schadelijke stoffen  binnenkrijgen, wat zich onder andere uit in de adviezen om te variëren.  Verder verdienen  andere belangrijke aspecten van gezond eten de aandacht: een goede energiebalans en het omgaan met ongezonde  verleidingen in de omgeving.

Hoe komt de Schijf van Vijf tot stand?
Het Voedingscentrum maakt de Schijf van Vijf op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, en in samenwerking met Nederlandse wetenschappers en het RIVM. Ook consumenten en diëtisten zijn geraadpleegd.

Voedselinfectie tijdens de zwangerschap

Als je zwanger bent heb je een verminderde  weerstand. Daardoor kun je sneller een voedselinfectie krijgen. Om een  voedselinfectie te voorkomen is het daarom extra belangrijk dat je  hygiënisch werkt.

Van sommige producten krijg je eerder een  voedselinfectie, vooral van rauw vlees, rauwe vis, rauwe eieren of rauwe  melk. Verder groeien bacteriën minder hard bij lage temperaturen. Zet  je koelkast op 4°C. Bewaar bijvoorbeeld geopende vleeswaren niet langer  dan 4 dagen.

Voedingsadvies
Om besmetting te voorkomen, gelden de volgende adviezen:

  • Verhit vlees door en door. Proef dus ook niet van rauw gehakt.
  • Was keukengerei en je handen na contact met rauw vlees goed af met heet water en zeep.
  • Was rauwe groente en fruit grondig onder stromend water. Vooral groente uit de volle grond verdient aandacht.
  • Was regelmatig je handen. Al helemaal na het  aanraken van rauw vlees, na het schoonmaken van de kattenbak, na  tuinieren en kinderen na het spelen in de zandbank.
  • Verschoon, als je een kat hebt, de kattenbak  dagelijks. Gooi de kattenbakvulling niet in de groencontainer, maar  voer het met het normale huisvuil af.
  • Dek zandbakken voor kinderen af met een deksel of een net, zodat katten er niet in kunnen komen.

Het invriezen van vlees bij -12 °C voor ten  minste 2 dagen zal de parasiet Toxoplasma gondii doden. Goed ingevroren  vlees of vleeswaren is veilig om te eten.


Adviezen voor risicogroepen
Specifiek voor zwangere vrouwen en mensen met een sterk verminderde weerstand zijn er extra spelregels.

  • Eet geen rauw vlees of rauwe vleeswaren  zoals filet américain. Ook geen rauwe bewerkte vleeswaren zoals  ossenworst, salami en rosbief.
  • Eet geen zachte rauwmelkse kazen, ook  vanwege het risico op Listeria. Bij rauwmelkse kazen staat op het etiket  bij de ingrediënten ‘rauwe melk’ of ‘au lait cru’.
  • Verschoon dagelijks de kattenbak tijdens de zwangerschap en doe dit bij voorkeur niet zelf of draag handschoenen.
  • Draag tijdens het tuinieren handschoenen. 
  • Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu: www.rivm.nl 
  • Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl 

Wat moet ik doen als ik ziek word van eten tijdens mijn zwangerschap?
Als je ziek wordt van je eten, dan is dit meestal na een dag weer over. Het is meestal niet schadelijk voor je  kind (alleen in geval van besmetting met Listeria of Toxoplasmose, zie  volgende popup). Diarree stopt vaak na 2 tot 3 dagen. Als je flink water  drinkt, droogt je lichaam niet uit. Eet weinig, bijvoorbeeld alleen een  beschuitje. Raadpleeg altijd een dokter als je naast diarree ook koorts  hebt of bloed en slijm in de ontlasting, erg moet overgeven of  uitdroogt. Je hoeft dan weinig te plassen, je hebt erge dorst en voelt  je suf. Raadpleeg altijd de dokter als je twijfelt. 

Listeria en toxoplasmose

De meeste voedselinfecties zijn alleen  vervelend voor jezelf. Maar in 2 gevallen kan het ook schadelijk zijn  voor je kind: bij een besmetting met de bacterie Listeria of de parasiet Toxoplasma gondii.

De kans dat je besmet raakt is niet groot,  maar de gevolgen kunnen ernstig zijn. Besmetting kan een miskraam of  vroeggeboorte veroorzaken en Toxoplasme gondii kan bovendien in een  later stadium van de zwangerschap leiden tot ernstige schade aan de ogen  en hersenen van de baby.


Listeria
Listeria is een bacterie die een voedselinfectie kan veroorzaken. De kans op besmetting met Listeria is klein. Jaarlijks zijn er ongeveer 40 tot 60 gevallen van Listeria besmetting bekend   maar de gevolgen kunnen ernstig zijn.  Vooral zwangere vrouwen moeten oppassen omdat het bij die groep kan  leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.  

Listeria is vooral te vinden in langdurig  gekoeld bewaarde producten die zonder verhitting worden gegeten.  Risicoproducten zijn rauwmelkse zachte kaas, voorverpakte gerookte vis en rauwe dierlijke producten.

Zwangeren, maar ook ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem, kunnen deze risicoproducten beter vermijden.

Bij gezonde mensen met een normale afweer kan  de ziekte zonder klachten verlopen of met milde griepachtige  verschijnselen. Na besmetting met Listeria duurt het 1 tot 90 dagen tot  er klachten ontstaan. Doordat het zo verschilt wanneer de infectie tot  uiting komt, is het vaak lastig om de oorzaak van de voedselinfectie te  achterhalen.


Risicogroepen
Zwangeren, pasgeboren baby’s, ouderen en  mensen met een verzwakt afweersysteem lopen meer risico bij een  besmetting met Listeria.

Bij mensen met een sterk verminderde weerstand  kan Listeria ernstige ziekten veroorzaken zoals bloedvergiftiging,  hersenvliesontsteking, ontsteking van de binnenwand van het hart,  maagdarminfecties en infecties van huid en ogen.

Bij zwangeren kan een infectie leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.


Veiligheid
Listeria komt het meest voor in levensmiddelen  van dierlijke oorsprong. Maar ook plantaardige producten kunnen ermee  besmet zijn. Risicoproducten zijn vooral langdurig gekoeld bewaarde  producten die zonder verhitting worden gegeten.

Gerookte vis, zachte schimmelkazen en  gekookte, gesneden vleeswaren worden het meest in verband gebracht met  Listeria. Andere risicoproducten zijn overige vleeswaren, gekoelde paté,  hotdogs, gekoelde sandwiches en koelverse kant-en-klare gerechten zoals  rauwkostsalades.

Listeria vermenigvuldigt zich goed in een  vochtige omgeving, maar overleeft ook droge omstandigheden en in de  diepvries. In tegenstelling tot andere bacteriën kan Listeria groeien in  een koud en vochtig klimaat zoals de koelkast. De temperatuur is wel  van invloed op de groeisnelheid. Bij 4 °C groeit Listeria minder hard  dan bij 7 °C.


Voedingsadvies
Om besmetting met Listeria te voorkomen gelden de volgende adviezen:

  • Bewaar gekoelde producten zoals vleeswaren, paté en kant-en-klaarmaaltijden in een goed afgestelde koelkast van 4°C.
  • Gooi bederfelijk eten na de  houdbaarheidsdatum weg en eet het na openen binnen 3 dagen op. Koelverse  rauwkostsalades en voorgesneden sla kan je na openen nog 1 dag bewaren.
  • Verhit gerechten door en door. Listeria  overleeft hoge temperaturen boven de 70°C niet. Koken, bakken en braden  doodt dus de bacterie.

Risicogroepen kunnen de volgende risicoproducten beter vermijden:

  • Zachte rauwmelkse kaas. Verreweg de meeste  kaas in Nederland is gepasteuriseerd (verhit) en dus veilig. Als een  kaas gemaakt is van rauwe melk, dan staat dit op het etiket met de term  ‘au lait cru’. Vooral kaas van rauwe melk die een rijping heeft  ondergaan zoals schimmelkazen van rauwe melk zijn riskant. Voorbeelden  hiervan ‘Camembert au lait cru’, ‘Reblochon kaas’ en ‘brie de  Coulommiers’. Kwark, cottage cheese, hüttenkäse en smeerkaas zijn verhit  en zijn veilig.
  • Kant-en-klare gerookte vis, zoals gerookte  zalm of paling uit de koeling. Omdat voorverpakte gerookte vis lang  bewaard kan worden kan de Listeria bacterie zich vermenigvuldigen tot  schadelijke hoeveelheden.
  • Rauwe dierlijke producten zoals rauw vlees, ei, melk, vis of schaal- en schelpdieren.

Bovenstaande producten kunnen wel gegeten worden als je ze goed verhit.

Meer informatie
Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu: www.rivm.nl 
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl
European Food Safety Authority: www.efsa.europa.eu

Toxoplasmose
Toxoplasma gondii is een parasiet die je ziek  kan maken. De parasiet veroorzaakt toxoplasmose. Voor zwangere vrouwen  is er een extra risico vanwege mogelijke schade aan het ongeboren kind.

Om de ziekte toxoplasmose te voorkomen is het  belangrijk de handen regelmatig te wassen en om vlees goed te verhitten  of in te vriezen voor minimaal 2 dagen bij -12 °C.

Voor zwangeren geldt daarnaast het advies om geen rauw vlees of rauwe vleeswaren zoals carpaccio, filet américain of salami te eten. Bovendien is het belangrijk om niet zelf de kattenbak te verschonen en tijdens het tuinieren handschoenen te dragen.

Toxoplasma gondii komt van nature voor bij  allerlei dieren. Alleen bij katten ontstaan eitjes (oöcysten), verder worden katten er niet ziek van. Ook andere dieren kunnen deze eitjes  binnenkrijgen en hierdoor kan het vlees besmet raken. Vooral dieren die buiten komen, lopen kans op besmetting. Ook groente en fruit wat buiten  groeit kan door de ontlasting van katten besmet raken.

De parasiet overleeft niet bij extreme  temperaturen. Verhitten boven de 70 °C of het invriezen van vlees bij  -12 °C voor minimaal 2 dagen doodt de parasiet.

Gezondheidseffecten
Niet iedereen wordt ziek na besmetting met  Toxoplasma gondii. De een heeft nauwelijks klachten, terwijl de ander  last krijgt van vage klachten als moeheid, lusteloosheid, opgezwollen  klieren, lichte koorts en huiduitslag. Iemand met een verminderde  weerstand kan ergere klachten krijgen, zoals een oogafwijking,  aantasting van het zenuwstelsel, de hartspier of de hersenen. 

Na enkele weken of maanden is de ziekte  toxoplasmose over. Als je eenmaal toxoplasmose hebt gehad dan ben je er  daarna immuun voor. Dat geldt voor ongeveer een kwart van de Nederlandse  bevolking.

Het is aan te raden naar de huisarts te gaan als je vermoedt dat je besmet bent door een parasiet.

Risicogroepen 
Mensen met een verminderde weerstand,  waaronder kinderen, bejaarden, zieken en zwangere vrouwen lopen meer  risico op toxoplasmose.

Toxoplasma gondii kan bij zwangere vrouwen in  de eerste maanden na de besmetting dodelijk zijn voor het ongeboren  kind. De ziekte kan in een later stadium van de zwangerschap ernstige en  blijvende schade aan de ogen en hersenen van de baby veroorzaken.

Veiligheid
Scharrelvarkens en kippen, paarden, schapen,  geiten en wild lopen meer risico op besmetting met Toxoplasma gondii dan  dieren die binnen blijven, omdat zij buiten makkelijker in aanraking  kunnen komen met besmette muizen, ratten, vogels en planten. De besmette  dieren worden niet ziek, maar de parasiet komt wel in het vlees  terecht. Scharrelvlees wordt niet standaard gecontroleerd op Toxoplasma  gondii.

Om besmetting te voorkomen, gelden de volgende adviezen:

  • Verhit vlees door en door. Proef dus ook niet van rauw gehakt.
  • Was keukengerei en je handen na contact met rauw vlees goed af met heet water en zeep.
  • Was rauwe groente en fruit grondig onder stromend water. Vooral groente uit de volle grond verdient aandacht.
  • Was regelmatig je handen. Al helemaal na het  aanraken van rauw vlees, na het schoonmaken van de kattenbak, na  tuinieren en kinderen na het spelen in de zandbank.
  • Verschoon, als je een kat hebt, de kattenbak  dagelijks. Gooi de kattenbakvulling niet in de groencontainer, maar  voer het met het normale huisvuil af.
  • Dek zandbakken voor kinderen af met een deksel of een net, zodat katten er niet in kunnen komen.

Het invriezen van vlees bij -12 °C voor ten  minste 2 dagen zal de parasiet Toxoplasma gondii doden. Goed ingevroren  vlees of vleeswaren is veilig om te eten.

Adviezen voor risicogroepen
Specifiek voor zwangere vrouwen en mensen met een sterk verminderde weerstand zijn er extra spelregels.

  • Eet geen rauw vlees of rauwe vleeswaren  zoals filet américain. Ook geen rauwe bewerkte vleeswaren zoals  ossenworst, salami en rosbief.
  • Eet geen zachte rauwmelkse kazen, ook  vanwege het risico op Listeria. Bij rauwmelkse kazen staat op het etiket  bij de ingrediënten ‘rauwe melk’ of ‘au lait cru’.
  • Verschoon dagelijks de kattenbak tijdens de zwangerschap en doe dit bij voorkeur niet zelf of draag handschoenen.
  • Draag tijdens het tuinieren handschoenen. 
Wat moet u doen als u ziek wordt van
eten tijdens uw zwangerschap

Als u ziek wordt van het eten, dan is dit  meestal na een dag weer over. Het is meestal niet schadelijk voor uw  kind (alleen in geval van besmetting met Listeria of Toxoplasmose). Diarree stopt vaak na 2 tot 3 dagen. Als u flink water drinkt, droogt uw  lichaam niet uit. Eet weinig, bijvoorbeeld alleen een beschuitje.  Raadpleeg altijd een dokter als u naast diarree ook koorts hebt of bloed  en slijm in de ontlasting, erg moet overgeven of uitdroogt. U hoeft dan weinig te plassen, u hebt erge dorst en voelt zich suf. Raadpleeg  altijd de dokter als u twijfelt. 

Voeding voor de zwangere
Wat kunt u nu al doen voor uw
toekomstige kind

Wat kunt u nu al doen voor uw toekomstige kind?

1. Stop met alcohol drinken
Alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de  kans op een miskraam, vroeggeboorte en een kind met een laag  geboortegewicht. Ook kan alcohol de latere ontwikkeling van het kind  beïnvloeden. In elk moment van de zwangerschap kan alcohol schadelijk  zijn. Hoe meer alcohol u neemt, hoe groter de risico’s. Maar ook als u  heel weinig drinkt kan het al schadelijk zijn voor uw kind. Drink dus  helemaal geen alcohol vanaf het moment dat u zwanger wilt worden.

2. Slik foliumzuur om een open ruggetje te voorkomen en vitamine D voor een goede groei
Slik 400 microgram foliumzuur vanaf het moment  dat u zwanger wilt worden. En ga hiermee de eerste 10 weken van uw  zwangerschap mee door. Dit verlaagt de kans op een open ruggetje,  hazenlip of open gehemelte bij uw kind. De hoeveelheid foliumzuur die u  binnenkrijgt via de voeding is meestal niet genoeg.

Tijdens de zwangerschap slikt u elke dag 10  microgram vitamine D voor een goede groei van uw kind. U kunt hiermee  ook al beginnen als u zwanger wilt worden. Heeft u een getinte of  donkere huid, komt u weinig buiten of draagt u bedekkende kleding? Slik  dan sowieso 10 microgram vitamine D.

3. Mijd sommige producten om veilig uw zwangerschap in te gaan
Sommige producten kunnen niet goed zijn voor  de ontwikkeling van uw kind. Daarom is het belangrijk om bepaalde  producten (deels) te vermijden als u zwanger bent én in de periode dat u  probeert zwanger te raken.

Probeer deze producten niet te nemen gedurende de zwangerschap:

  • Rauw vlees*(tartaar, carpaccio, halfdoorbakken biefstuk).
  • Rauwe of gedroogde vleeswaren* (filet  américain, ossenworst, theeworst, boerenmetworst, chorizo, rosbief,  rauwe ham, parmaham, salami, cervelaat).
  • Lever, leversmeerworst of leverpaté.
  • Gerookte kant-en-klare vis uit de koeling (gerookte zalm, paling), zowel vacuümverpakt als andere soort verpakking.
  • Sushi met rauwe vis.
  • Rauwe schaal- en schelpdieren (kreeft, garnalen, krab, mosselen, oesters, coquilles, kokkels).
  • Roofvissen (zwaardvis, tonijn, haai, koningsmakreel) Tonijn uit blik is geen probleem.
  • Wilde paling en wolhandkrab uit Nederlandse wateren. De meeste paling in de supermarkt is kweekpaling en is veilig.
  • Rauwe eieren en producten met rauwe eieren,  zoals zelfgemaakte mayonaise of zelfgemaakte tiramisu (uit de supermarkt  zijn deze producten wel veilig).
  • Rauwe melk. Melk uit de supermarkt is gepasteuriseerd of gesteriliseerd en kan geen kwaad.
  • Zachte kaas, zoals brie en geitenkaas gemaakt van rauwe melk. Als het gemaakt is van rauwe melk staat op het  etiket ‘au lait cru’. De meeste zachte kazen zijn gemaakt van verhitte melk. Harde kaas, mozzarella en feta kun je wel altijd gewoon eten.
  • Geen alcohol.
  • Kruidenpreparaten (pillen) en etherische olie van kruiden.
  • Kalebaskalk (pimba) tegen misselijkheid.

Neem deze producten met mate gedurende de zwangerschap.

  • Vette vis (makreel, haring, zalm, paling, heilbot, bokking, sardines, forel) deze maximaal 2x per week.
  • Dranken met veel cafeïne (koffie of energiedrankjes) Maximaal 1 per dag.
  • Venkelthee en anijsthee, met mate.
  • Keukenkruiden: anijs, dragon, venkel,  basilicum, piment, nootmuskaat, kaneel, sassafras, dong quai, foelie en  peper. Normaal gebruik van deze kruiden kan geen kwaad.
  • Drop, maximaal een paar dropjes per dag.

4. Zorg voor een gezond gewicht
Een gezond gewicht heeft een positief effect  op de vruchtbaarheid. Als u overgewicht heeft, kunt u minder vruchtbaar  zijn en heeft u iets meer kans op een miskraam. Ook hebben vrouwen die  te zwaar zijn meer kans op complicaties bij de zwangerschap, zoals  zwangerschapsdiabetes en een te hoge bloeddruk. Hoe ernstiger het  overgewicht, hoe groter de risico’s. Het volgen van een dieet tijdens de  zwangerschap wordt afgeraden. Het kind in de buik kan dan van sommige  voedingsstoffen te weinig krijgen. Bent u veel te zwaar, probeer dan af  te vallen voordat u zwanger probeert te worden. Een diëtist kunt u  daarbij helpen.

Hoe eet ik gezond tijdens mijn
zwangerschap?

Tijdens de zwangerschap is het vooral belangrijk dat u gezond en gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf. 

Als u gevarieerd eet volgens de Schijf van  Vijf, dan krijgen u en uw kind voldoende goede voedingsstoffen binnen.  Voedingsstoffen zijn eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en  mineralen. Al deze voedingsstoffen gebruikt uw kind om te groeien.  Varieer vooral volop met groente en fruit om alle voedingsstoffen in  groente- en fruit binnen te krijgen. Kies verspreid over de week voor  verschillende soorten. Het is ook goed om af te wisselen tussen vlees,  vis en vleesvervangers.

Extra vitaminen
Let erop dat u tijdens de zwangerschap extra foliumzuur en vitamine D slikt. Tijdens de zwangerschap heeft men van  foliumzuur en vitamine D meer nodig dan men uit het eten kan halen. Neem  daarom extra foliumzuur en vitamine D.

Foliumzuur
Hiermee verkleint u de kans dat uw kind een  open ruggetje, hazenlip of open gehemelte krijgt. Slik 400 microgram  foliumzuur per dag, vanaf dat u een zwangerschapswens hebt en in de  eerste 10 weken van de zwangerschap.

Vitamine D
Voor een goede botopbouw van uw kind. Het  zorgt dat calcium uit de voeding wordt opgenomen. Slik tijdens de hele  zwangerschap 10 microgram vitamine D per dag.

Calcium
Naast vitamine D is het belangrijk voor een  goede botopbouw van uw kind. U krijgt voldoende calcium binnen als u  volgens de aanbevelingen 450 milliliter aan melkproducten (2-3 glazen  melk) en 1,5 plak kaas neemt.

IJzer
IJzer heeft u nodig om de kans op bloedarmoede  te voorkomen. U krijgt genoeg ijzer binnen door bijvoorbeeld  volkorenbrood en vlees of een vleesvervanger met toegevoegd ijzer te  eten. Neem bij elke maaltijd vitamine C-rijke producten, zoals groente  en fruit. Dan neemt u lichaam gemakkelijker ijzer op.  Melk tijdens de  maaltijd verminderd de opname van ijzer, verstandig is om tussen een  maaltijd en een melkproduct 2 uur tijdsverschil  te laten zitten.

Vis
Vetzuren in vis zijn belangrijk voor de  ontwikkeling van de hersenen en het zicht bij ongeboren baby's. Eet 2  keer per week vis, waarvan minimaal 1 keer vette vis, zoals zalm,  makreel en haring. Bepaalde vis kun je beter vermijden.  Vers gerookte  vis kunt u wel nemen maar is deze vacuum verpakt dan liever niet.

Niet teveel vitamine A
Te veel vitamine A verhoogt de kans op  aangeboren afwijkingen. Je mag daarom niet meer dan 3.000 microgram  vitamine A per dag binnenkrijgen. Maak je niet ongerust. Een teveel aan  vitamine A komt bijna niet voor, tenzij je vaak lever(producten) eet of  vitamine A supplementen slikt. Daarom is het belangrijk om die producten  niet te nemen. Een keer een boterham met leverworst of leverpaté kan  wel, maar neem dan maximaal 1 boterham op een dag. Ook in multivitamine  drank zit extra vitamine A, kijk op de verpakking hoeveel dit is.

Tijdens je zwangerschap kun je vrijwel alles  gewoon blijven eten. Toch zijn er een paar producten die niet goed zijn  voor de ontwikkeling van je kindje.Naast foliumzuur en vitamine D heb je geen  extra vitamines nodig. Het gebruik van alle andere supplementen (zoals  een mulitvitamine) is niet noodzakelijk.

Als je veel moet overgeven, weinig eet of bang  bent dat je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, kun je in overleg  met je verloskundige een multivitaminepil voor zwangere vrouwen slikken.  Dan hoef je trouwens geen aparte tabletten met foliumzuur en vitamine D in te nemen, want dat zit er al in.

Vegetarisch eten kan prima als je zwanger bent

De schijf van 5

De Schijf van Vijf is een wetenschappelijk  onderbouwd voorlichtingsmodel dat laat zien wat de essentie van gezond  eten is. De Schijf van Vijf biedt een optimale combinatie van producten  die gezondheidswinst opleveren en die zorgen voor genoeg energie en alle  nodige voedingsstoffen.

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met  in elk vak andere type producten. In het kort eten mensen gezond volgens  de Schijf van Vijf als ze: vooral uit de Schijf van Vijf eten, elke dag  uit elk vak de juiste hoeveelheden eten, variëren en keuzes buiten de  Schijf van Vijf beperken.

Het Voedingscentrum heeft de Schijf van Vijf  samengesteld op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad,  berekeningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de raad van diverse experts.

De Schijf van Vijf is een voorlichtingsmodel  over gezond eten, dat is onderbouwd met de meest betrouwbare  wetenschappelijke informatie die op dit moment beschikbaar is. De Schijf  van Vijf schetst voor de totale Nederlandse bevolking de kaders van een  gezonde voeding. Deze kaders zijn op 17 miljoen unieke manieren in te  vullen.

Mensen maken uiteindelijk zelf de keus hoe zij  hun voeding vormgeven, of ze verbeterstappen willen maken en zo ja,  wélke. Elke stap in de goede richting telt. De website van het  Voedingscentrum biedt informatie en hulpmiddelen.

Hoe eet je gezond met de Schijf van Vijf? 
De Schijf van Vijf in het kort: winst voor de gezondheid
De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken, met  in elk vak andere type producten. De producten die in Schijf van Vijf  staan zijn volgens de laatste wetenschappelijke inzichten goed voor de  gezondheid, omdat ze bijvoorbeeld de kans op hart- en vaatziekten en  kanker verkleinen. Wanneer mensen eten volgens de Schijf van Vijf  krijgen ze daarnaast voldoende energie en mineralen, vitamines,  eiwitten, koolhydraten, vetten en vezels binnen. Kiezen mensen bovendien  niet te vaak voor producten die buiten de Schijf van Vijf staan,  blijven ze makkelijker op gewicht en vergroot dat de kans op een gezonde  oude dag.

De Schijf van Vijf biedt dus een optimale  combinatie van producten die gezondheidswinst opleveren en die zorgen  voor genoeg energie en alle nodige voedingsstoffen.

De vijf vakken:
1. Groente en fruit:
Verlagen met name het risico op hart- en  vaatziekten, en ook op darmkanker, longkanker en diabetes type 2. Ze  zitten vol goede voedingsstoffen, zoals vitamines, mineralen en vezels.   

2. Smeer- en bereidingsvetten
Als je producten met veel verzadigd vet  vervangt door producten met veel onverzadigd vet heb je minder kans op  hart- en vaatziekten. Deze producten leveren vitamines A, D en E. 

3. Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel  
Vis verlaagt het risico op hart- en  vaatziekten. Peulvruchten en noten verlagen je LDL-cholesterol, wat  helpt om je bloedvaten gezond te houden. In vlees en ei zitten veel  goede voedingsstoffen, zoals ijzer en vitamine B12. Zuivel verkleint het  risico op darmkanker en levert onder andere calcium en vitamine B12. 

4. Brood, graanproducten en aardappelen  
Volkorenbrood en andere volkoren  graanproducten verlagen het risico op hart- en vaatzieken, diabetes type  2 en darmkanker. Graanproducten leveren energie en onder andere vezel,  eiwit, B-vitamines en ijzer. Aardappel is geen graanproduct, maar wel  een bron van nuttige voedingsstoffen.  

5. Dranken

Wat je aan vocht verliest vul je vooral aan  met drinken. Zwarte en groene thee verlagen de bloeddruk en verkleinen  het risico op een beroerte.  

De juiste hoeveelheden uit elk vak
Het voedingscentrum adviseert om elke dag een  bepaalde hoeveelheid te eten uit elk vak. Die aanbevolen hoeveelheden  zijn per leeftijd en geslacht verschillend, omdat de ene persoon nu  eenmaal iets meer nodig heeft dan de ander. De Schijf van Vijf voor jou  geeft adviezen op maat.  

Variëren binnen vakken
Daarnaast geeft het Voedingscentrum het advies  om binnen de verschillende vakken te variëren, door binnen de groepen  voedingsmiddelen die daar staan steeds iets anders te kiezen. Om dat te  verhelderen zijn bepaalde groepen apart zichtbaar gemaakt in de  afbeelding van de Schijf van Vijf. Bijvoorbeeld in het vak groente en  fruit zie je groente en fruit als aparte groepen staan. Voor beide geldt  namelijk een ander advies voor de hoeveelheden. Bovendien is groente  niet hetzelfde als fruit, je kunt het één niet inwisselen voor het  ander. In het vak vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel kun je 3  aparte groepen onderscheiden: 1) vis, peulvruchten, vlees en ei, 2)  noten en 3) zuivel.

Omdat de producten binnen elke groep  verschillen qua samenstelling, heb je er het meeste baat bij om  hierbinnen te variëren. Bijvoorbeeld door af te wisselen tussen volkoren  pasta, zilvervliesrijst, bulgur en aardappelen, elke dag ander fruit en  een andere groente te kiezen en je handje noten de ene dag te vullen  met amandelen, de andere dagen met walnoten, pinda’s of pistachenootjes.  


Niet in de Schijf van Vijf: niet nodig of minder gezond 
Niet in de Schijf van Vijf staan producten:

  • met te veel zout, suiker, transvet of  verzadigd vet of te weinig vezels. Denk aan roomboter, vet vlees, volle  zuivelproducten, gezouten noten, witbrood en witte pasta.
  • met negatieve gezondheidseffecten als je er  veel van neemt. Bijvoorbeeld vleeswaren, bewerkt vlees en dranken met  veel suiker, zoals frisdrank en sap.
  • die niet bijdragen aan een gezonde voeding. Koek en snoep zijn voorbeelden.

De producten buiten de Schijf van Vijf  verschillen sterk van elkaar. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen dat een  speculaasje even zwaar aantikt als een stuk appeltaart. Een speculaasje  zou bijvoorbeeld best elke dag kunnen, maar elke dag een stuk appeltaart  is een minder goed idee. Daarom zijn er 2 categorieën bedacht: de  dagkeuze en de weekkeuze. De dagkeuze bestaat uit producten met maximaal  75 kilocalorieën, 1,7 gram verzadigd vet en 0,5 gram zout per portie.  De weekkeuze bestaat uit producten waarin meer calorieën, verzadigd vet of zout zit. 

Bij deze tweedeling hoort de volgende  vuistregel: ‘Kies elke dag niet vaker dan 3 tot 5 keer iets uit de  dagkeuze en kies hooguit 3 keer per week iets uit de weekkeuze. En  daarbij geldt altijd: Hou het klein en eet niet te vaak

Dus wat is gezond eten?
In het kort eten mensen gezond volgens de Schijf van Vijf als ze:

  • vooral uit de Schijf van Vijf eten
  • elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden eten
  • variëren binnen de verschillende vakken
  • keuzes buiten de Schijf van Vijf beperken

Meer dan gezond
Wij hebben een verantwoordelijkheid naar de  toekomstige generaties, zodat ook zij nog voldoende gezond voedsel tot  hun beschikking hebben. Duurzaamheid is daarom meegenomen in de Schijf  van Vijf. Ook besteedt het Voedingscentrum aandacht aan veiligheid.  Daaronder valt bijvoorbeeld dat mensen niet te veel schadelijke stoffen  binnenkrijgen, wat zich onder andere uit in de adviezen om te variëren.  Verder verdienen  andere belangrijke aspecten van gezond eten de aandacht: een goede energiebalans en het omgaan met ongezonde  verleidingen in de omgeving.

Hoe komt de Schijf van Vijf tot stand?
Het Voedingscentrum maakt de Schijf van Vijf op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, en in samenwerking met Nederlandse wetenschappers en het RIVM. Ook consumenten en diëtisten zijn geraadpleegd.

Voedselinfectie tijdens de zwangerschap

Als je zwanger bent heb je een verminderde  weerstand. Daardoor kun je sneller een voedselinfectie krijgen. Om een  voedselinfectie te voorkomen is het daarom extra belangrijk dat je  hygiënisch werkt.

Van sommige producten krijg je eerder een  voedselinfectie, vooral van rauw vlees, rauwe vis, rauwe eieren of rauwe  melk. Verder groeien bacteriën minder hard bij lage temperaturen. Zet  je koelkast op 4°C. Bewaar bijvoorbeeld geopende vleeswaren niet langer  dan 4 dagen.

Voedingsadvies
Om besmetting te voorkomen, gelden de volgende adviezen:

  • Verhit vlees door en door. Proef dus ook niet van rauw gehakt.
  • Was keukengerei en je handen na contact met rauw vlees goed af met heet water en zeep.
  • Was rauwe groente en fruit grondig onder stromend water. Vooral groente uit de volle grond verdient aandacht.
  • Was regelmatig je handen. Al helemaal na het  aanraken van rauw vlees, na het schoonmaken van de kattenbak, na  tuinieren en kinderen na het spelen in de zandbank.
  • Verschoon, als je een kat hebt, de kattenbak  dagelijks. Gooi de kattenbakvulling niet in de groencontainer, maar  voer het met het normale huisvuil af.
  • Dek zandbakken voor kinderen af met een deksel of een net, zodat katten er niet in kunnen komen.

Het invriezen van vlees bij -12 °C voor ten  minste 2 dagen zal de parasiet Toxoplasma gondii doden. Goed ingevroren  vlees of vleeswaren is veilig om te eten.


Adviezen voor risicogroepen
Specifiek voor zwangere vrouwen en mensen met een sterk verminderde weerstand zijn er extra spelregels.

  • Eet geen rauw vlees of rauwe vleeswaren  zoals filet américain. Ook geen rauwe bewerkte vleeswaren zoals  ossenworst, salami en rosbief.
  • Eet geen zachte rauwmelkse kazen, ook  vanwege het risico op Listeria. Bij rauwmelkse kazen staat op het etiket  bij de ingrediënten ‘rauwe melk’ of ‘au lait cru’.
  • Verschoon dagelijks de kattenbak tijdens de zwangerschap en doe dit bij voorkeur niet zelf of draag handschoenen.
  • Draag tijdens het tuinieren handschoenen. 
  • Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu: www.rivm.nl 
  • Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl 

Wat moet ik doen als ik ziek word van eten tijdens mijn zwangerschap?
Als je ziek wordt van je eten, dan is dit meestal na een dag weer over. Het is meestal niet schadelijk voor je  kind (alleen in geval van besmetting met Listeria of Toxoplasmose, zie  volgende popup). Diarree stopt vaak na 2 tot 3 dagen. Als je flink water  drinkt, droogt je lichaam niet uit. Eet weinig, bijvoorbeeld alleen een  beschuitje. Raadpleeg altijd een dokter als je naast diarree ook koorts  hebt of bloed en slijm in de ontlasting, erg moet overgeven of  uitdroogt. Je hoeft dan weinig te plassen, je hebt erge dorst en voelt  je suf. Raadpleeg altijd de dokter als je twijfelt. 

Listeria en toxoplasmose

De meeste voedselinfecties zijn alleen  vervelend voor jezelf. Maar in 2 gevallen kan het ook schadelijk zijn  voor je kind: bij een besmetting met de bacterie Listeria of de parasiet Toxoplasma gondii.

De kans dat je besmet raakt is niet groot,  maar de gevolgen kunnen ernstig zijn. Besmetting kan een miskraam of  vroeggeboorte veroorzaken en Toxoplasme gondii kan bovendien in een  later stadium van de zwangerschap leiden tot ernstige schade aan de ogen  en hersenen van de baby.


Listeria
Listeria is een bacterie die een voedselinfectie kan veroorzaken. De kans op besmetting met Listeria is klein. Jaarlijks zijn er ongeveer 40 tot 60 gevallen van Listeria besmetting bekend   maar de gevolgen kunnen ernstig zijn.  Vooral zwangere vrouwen moeten oppassen omdat het bij die groep kan  leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.  

Listeria is vooral te vinden in langdurig  gekoeld bewaarde producten die zonder verhitting worden gegeten.  Risicoproducten zijn rauwmelkse zachte kaas, voorverpakte gerookte vis en rauwe dierlijke producten.

Zwangeren, maar ook ouderen en mensen met een verzwakt afweersysteem, kunnen deze risicoproducten beter vermijden.

Bij gezonde mensen met een normale afweer kan  de ziekte zonder klachten verlopen of met milde griepachtige  verschijnselen. Na besmetting met Listeria duurt het 1 tot 90 dagen tot  er klachten ontstaan. Doordat het zo verschilt wanneer de infectie tot  uiting komt, is het vaak lastig om de oorzaak van de voedselinfectie te  achterhalen.


Risicogroepen
Zwangeren, pasgeboren baby’s, ouderen en  mensen met een verzwakt afweersysteem lopen meer risico bij een  besmetting met Listeria.

Bij mensen met een sterk verminderde weerstand  kan Listeria ernstige ziekten veroorzaken zoals bloedvergiftiging,  hersenvliesontsteking, ontsteking van de binnenwand van het hart,  maagdarminfecties en infecties van huid en ogen.

Bij zwangeren kan een infectie leiden tot een miskraam of vroeggeboorte.


Veiligheid
Listeria komt het meest voor in levensmiddelen  van dierlijke oorsprong. Maar ook plantaardige producten kunnen ermee  besmet zijn. Risicoproducten zijn vooral langdurig gekoeld bewaarde  producten die zonder verhitting worden gegeten.

Gerookte vis, zachte schimmelkazen en  gekookte, gesneden vleeswaren worden het meest in verband gebracht met  Listeria. Andere risicoproducten zijn overige vleeswaren, gekoelde paté,  hotdogs, gekoelde sandwiches en koelverse kant-en-klare gerechten zoals  rauwkostsalades.

Listeria vermenigvuldigt zich goed in een  vochtige omgeving, maar overleeft ook droge omstandigheden en in de  diepvries. In tegenstelling tot andere bacteriën kan Listeria groeien in  een koud en vochtig klimaat zoals de koelkast. De temperatuur is wel  van invloed op de groeisnelheid. Bij 4 °C groeit Listeria minder hard  dan bij 7 °C.


Voedingsadvies
Om besmetting met Listeria te voorkomen gelden de volgende adviezen:

  • Bewaar gekoelde producten zoals vleeswaren, paté en kant-en-klaarmaaltijden in een goed afgestelde koelkast van 4°C.
  • Gooi bederfelijk eten na de  houdbaarheidsdatum weg en eet het na openen binnen 3 dagen op. Koelverse  rauwkostsalades en voorgesneden sla kan je na openen nog 1 dag bewaren.
  • Verhit gerechten door en door. Listeria  overleeft hoge temperaturen boven de 70°C niet. Koken, bakken en braden  doodt dus de bacterie.

Risicogroepen kunnen de volgende risicoproducten beter vermijden:

  • Zachte rauwmelkse kaas. Verreweg de meeste  kaas in Nederland is gepasteuriseerd (verhit) en dus veilig. Als een  kaas gemaakt is van rauwe melk, dan staat dit op het etiket met de term  ‘au lait cru’. Vooral kaas van rauwe melk die een rijping heeft  ondergaan zoals schimmelkazen van rauwe melk zijn riskant. Voorbeelden  hiervan ‘Camembert au lait cru’, ‘Reblochon kaas’ en ‘brie de  Coulommiers’. Kwark, cottage cheese, hüttenkäse en smeerkaas zijn verhit  en zijn veilig.
  • Kant-en-klare gerookte vis, zoals gerookte  zalm of paling uit de koeling. Omdat voorverpakte gerookte vis lang  bewaard kan worden kan de Listeria bacterie zich vermenigvuldigen tot  schadelijke hoeveelheden.
  • Rauwe dierlijke producten zoals rauw vlees, ei, melk, vis of schaal- en schelpdieren.

Bovenstaande producten kunnen wel gegeten worden als je ze goed verhit.

Meer informatie
Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu: www.rivm.nl 
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: www.nvwa.nl
European Food Safety Authority: www.efsa.europa.eu

Toxoplasmose
Toxoplasma gondii is een parasiet die je ziek  kan maken. De parasiet veroorzaakt toxoplasmose. Voor zwangere vrouwen  is er een extra risico vanwege mogelijke schade aan het ongeboren kind.

Om de ziekte toxoplasmose te voorkomen is het  belangrijk de handen regelmatig te wassen en om vlees goed te verhitten  of in te vriezen voor minimaal 2 dagen bij -12 °C.

Voor zwangeren geldt daarnaast het advies om geen rauw vlees of rauwe vleeswaren zoals carpaccio, filet américain of salami te eten. Bovendien is het belangrijk om niet zelf de kattenbak te verschonen en tijdens het tuinieren handschoenen te dragen.

Toxoplasma gondii komt van nature voor bij  allerlei dieren. Alleen bij katten ontstaan eitjes (oöcysten), verder worden katten er niet ziek van. Ook andere dieren kunnen deze eitjes  binnenkrijgen en hierdoor kan het vlees besmet raken. Vooral dieren die buiten komen, lopen kans op besmetting. Ook groente en fruit wat buiten  groeit kan door de ontlasting van katten besmet raken.

De parasiet overleeft niet bij extreme  temperaturen. Verhitten boven de 70 °C of het invriezen van vlees bij  -12 °C voor minimaal 2 dagen doodt de parasiet.

Gezondheidseffecten
Niet iedereen wordt ziek na besmetting met  Toxoplasma gondii. De een heeft nauwelijks klachten, terwijl de ander  last krijgt van vage klachten als moeheid, lusteloosheid, opgezwollen  klieren, lichte koorts en huiduitslag. Iemand met een verminderde  weerstand kan ergere klachten krijgen, zoals een oogafwijking,  aantasting van het zenuwstelsel, de hartspier of de hersenen. 

Na enkele weken of maanden is de ziekte  toxoplasmose over. Als je eenmaal toxoplasmose hebt gehad dan ben je er  daarna immuun voor. Dat geldt voor ongeveer een kwart van de Nederlandse  bevolking.

Het is aan te raden naar de huisarts te gaan als je vermoedt dat je besmet bent door een parasiet.

Risicogroepen 
Mensen met een verminderde weerstand,  waaronder kinderen, bejaarden, zieken en zwangere vrouwen lopen meer  risico op toxoplasmose.

Toxoplasma gondii kan bij zwangere vrouwen in  de eerste maanden na de besmetting dodelijk zijn voor het ongeboren  kind. De ziekte kan in een later stadium van de zwangerschap ernstige en  blijvende schade aan de ogen en hersenen van de baby veroorzaken.

Veiligheid
Scharrelvarkens en kippen, paarden, schapen,  geiten en wild lopen meer risico op besmetting met Toxoplasma gondii dan  dieren die binnen blijven, omdat zij buiten makkelijker in aanraking  kunnen komen met besmette muizen, ratten, vogels en planten. De besmette  dieren worden niet ziek, maar de parasiet komt wel in het vlees  terecht. Scharrelvlees wordt niet standaard gecontroleerd op Toxoplasma  gondii.

Om besmetting te voorkomen, gelden de volgende adviezen:

  • Verhit vlees door en door. Proef dus ook niet van rauw gehakt.
  • Was keukengerei en je handen na contact met rauw vlees goed af met heet water en zeep.
  • Was rauwe groente en fruit grondig onder stromend water. Vooral groente uit de volle grond verdient aandacht.
  • Was regelmatig je handen. Al helemaal na het  aanraken van rauw vlees, na het schoonmaken van de kattenbak, na  tuinieren en kinderen na het spelen in de zandbank.
  • Verschoon, als je een kat hebt, de kattenbak  dagelijks. Gooi de kattenbakvulling niet in de groencontainer, maar  voer het met het normale huisvuil af.
  • Dek zandbakken voor kinderen af met een deksel of een net, zodat katten er niet in kunnen komen.

Het invriezen van vlees bij -12 °C voor ten  minste 2 dagen zal de parasiet Toxoplasma gondii doden. Goed ingevroren  vlees of vleeswaren is veilig om te eten.

Adviezen voor risicogroepen
Specifiek voor zwangere vrouwen en mensen met een sterk verminderde weerstand zijn er extra spelregels.

  • Eet geen rauw vlees of rauwe vleeswaren  zoals filet américain. Ook geen rauwe bewerkte vleeswaren zoals  ossenworst, salami en rosbief.
  • Eet geen zachte rauwmelkse kazen, ook  vanwege het risico op Listeria. Bij rauwmelkse kazen staat op het etiket  bij de ingrediënten ‘rauwe melk’ of ‘au lait cru’.
  • Verschoon dagelijks de kattenbak tijdens de zwangerschap en doe dit bij voorkeur niet zelf of draag handschoenen.
  • Draag tijdens het tuinieren handschoenen. 
Wat moet u doen als u ziek wordt van
eten tijdens uw zwangerschap

Als u ziek wordt van het eten, dan is dit  meestal na een dag weer over. Het is meestal niet schadelijk voor uw  kind (alleen in geval van besmetting met Listeria of Toxoplasmose). Diarree stopt vaak na 2 tot 3 dagen. Als u flink water drinkt, droogt uw  lichaam niet uit. Eet weinig, bijvoorbeeld alleen een beschuitje.  Raadpleeg altijd een dokter als u naast diarree ook koorts hebt of bloed  en slijm in de ontlasting, erg moet overgeven of uitdroogt. U hoeft dan weinig te plassen, u hebt erge dorst en voelt zich suf. Raadpleeg  altijd de dokter als u twijfelt. 

Over ons

'De beste zorg voor nu en in de toekomst'



Omdat ieder mens de beste zorg verdient, legt het UMC Utrecht de lat voortdurend hoog. Het resultaat: vernieuwende, toonaangevende behandelingen die beantwoorden aan de zorgbehoeften van nu en de toekomst. De bijzondere kennis die hiervoor nodig is, ontwikkelen we samen met patiënten(organisaties) en diverse partners. In teamverband werken we aan oplossingen voor grote, medische vraagstukken. Per individuele patiënt wordt gekeken welke behandeling bij hem of haar past. Alles wat wij doen, is erop gericht om mensen gezond te maken en te houden. En waar mogelijk ziekte te voorkomen.

Contact

U kunt algemene informatie opvragen over
het UMC Utrecht via:

E-mail info@umcutrecht.nl of via
Telefoonnummer 088 75 555 55
Website www.umcutrecht.nl

of vul het contactformulier hieronder in:
Vul je naam in
Vul een correct e-mailadres in
Vul een opmerking in
Bedankt, je bericht is verzonden.
Er ging iets mis met het verzenden van het formulier. Probeer het opnieuw.

Zoeken

Zoek via een zoekterm naar een pagina binnen deze publicatie.
Vul minimaal 3 karakters in.

UMC Utrecht

Bekijk hier alle publicaties die over en door het UMC Utrecht gemaakt zijn.
Volledig scherm

UMC Utrecht

Bekijk hier alle publicaties die over en door het UMC Utrecht gemaakt zijn.